'Osmanlıca kalp krizi geçirmiş gibi'

Uzun yıllardır Osmanlıca öğreten yazar Dursun Gürlek’e göre, Osmanlıca hâlâ hayatta olan bir dil. Öğrenmesi değil, nitelikli bir biçimde öğretilmesi mesele. Gürlek Al Jazeera’nın Osmanlıca nasıl bir dil, nasıl öğrenilir ve öğretilir gibi sorularını yanıtladı.

11 Ara 2014 Güncelleme 10:33 TSİ | Konular Eğitim, Türkiye
Paylaş
Dursun Gürlek [Fotoğraf: Kemal Soğukdere/Al Jazeera Türk]
Ayşe Karabat

Twitter

Yazar Dursun Gürlek’e göre, Osmanlıca övünülmesi gereken bir dil. Şu anda günlük 200-250 kelime ile konuştuğumuzu hatırlatan Gürlek, Osmanlı Türkçesi bilseydik 3000 kelime ile konuşacağımızı böylece, okurken ve yazarken daha zengin hissedeceğimizi söyledi.

Read the rest of this entry »

Osmanlıca'da Arap Kökenli Kelimelerde Tesniye (İkili Çoğul) Yapılması

Eski Türkçe'de Arapça'dan geçen tesniye (ikili çoğul) aşağıdaki gibi yapılmaktadır

Kelime sonuna -eyn (ينْ) getirilerek yapılır. Örnek : دولت (devlet) -> دولتين (devleteyn : iki devlet). Eğer kelime kapalı te (ة) bitiyor ise (kapalı te Eski Türkçe'de yazılmaz) eyn eki yazılırken araya te (ت) yazılır. Örnek سنه (sene) -> سنتين (seneteyn : iki sene)
Kelime sonuna -ân (اَنْ) getirilerek yapılır. (Osmanlı Türkçe'sinde çok kullanılmamıştır). Örnek : ثلث (sülüs) -> ثلثان (sülüsan : üçte ikisi)

Osmanlıca'da İsimlerin Müenneslik (Dişilik) Belirtileri

Eski Türkçe'de bir ismin müenneslik (dişilik) belirtileri aşağıdaki gibidir :

Kelime sonunda te(ت) (te aslî harf ise dişilik belirtisi değildir) veya ha-i resmiye (ه) (Arapça'da bu harfler yerine sadece kapalı te (ة) kullanılır) harfi kullanımı
Kelime sonunda kısa elif (ى) harfi kullanımı. Kısa elif zaid harf olmalıdır (aslî harf değildir) ve a sesi ile okunur
Kelime sonunda uzun elif (اء) harfi kullanımı. Osmanlı Türkçesinde az kullanılır ve kullanıldığı yerlerde hemze (ء) koyulmaz

Arap Kökenli Kelimelerdeki Zaid Harfler ve Genel Özellikleri

Arap kökenli kelimelerde kullanılan zaid harfler aşağıdaki gibidir :

Hemze (أ) : Kelime başında zaiddir. Eski Türk alfabesinde bu harf elif (ا) olarak yazılır
Elif (ا ) : â sesi için kullanılır
Te (ت) : başta, ortada , sonda bulunabilir. aslî harfde olabilir. (kelimes sayısında zaid mi aslî mi olduğu anlaşılmaktadır)
Sin (س) : Sadece ist- ve müst- ile başlayan vezinlerindeki kelimelerde zaiddir
Mim (م) : Sadece kelime başında zaiddir
Nun (ن) : -in ve mün- ile başlayan vezinlerdeki kelimelerde ve -ân ile biten kelimelerde zaiddir
Vav (و) : Genellikle kelime içinde û ile okutuyor ise zaiddir
He (ه) : Kelime sonunda -e ve kapalı te (ة) ise zaiddir
Ye (ى) : î şeklinde kullanıldığında zaid olur

Osmanlıca Bazı Kavramlar

Hat
Tanım: Arap alfabesiyle yazılmış yazı

Siyakat
Tanım: Osmanlı devletinde daha çok mali konularda tutulan kayıtlarda (tapu kayıtları, vergi defterleri vb..) kullanılan yazı biçimi

Keşîde
Tanım: Bir harfin ahenkli görünmesi için uzatılarak yazılması
Tanım: Bir yazıda ahenkli görünmesi için harfe eklenen uzatma
Tanım: Bir harfin üzerinde koyulan kısa eğik çizgi. Örneğin gef harfinin üstündeki eğik çizgi "keşîde"dir

Keşideli Harf (Keşide Harf)
Tanım: Bir yazıda ahenkli görünmesi için uzatılarak yazılmış harf

Keşide Etmek (Yapmak)
Tanım: Bir harfi , olduğundan daha uzatarak ahenkli bir şekilde yazmak. Kelime anlamı çekmiş, çekilmiş anlamına gelmektedir

Vâv-ı Ma’dûle

Read the rest of this entry »

Osmanlıca Alfabesindeki Harflerin (Osmanlıca) Arap, Fars ve Türk Alfabesine Göre Dağılımı

Eski Türkçe alfebesinde Arap ve Fars alfabesine özgü olan ve sadece Türk alfabesinde bulunanan ünsüzler aşağıdaki gibi gibidir :

Arap Alfabesine özgü olanlar : ء (hemze), ث (se), ذ (zel), ح(ha), ص (sad), ض (dad), ط (tı), ظ (zı), ع (ayın)
Fars Alfabesine özgü olanlar : پ (pe), چ (çim), ژ (je), گ(gef)
Türk Alfabesine özgü olanlar : ﯓ (nazal N)

Osmanlı Türkçesi Nedir, Ne Değildir?

Osmanlıca'ya Farsîlerin (İranlılar) ve Türklerin Eklediği Harfler

Eski Türk alfabesi 28 harflik Arap harflerine dayanmaktadır. Bu alfabeye Farsîler (İranlılar) pe (ﭖ) , çe (ﭺ) ve j (ﮊ) harflerini eklemişlerdir. Türkçeye özel olan nazal n (ﯓ - kâf-ı nûni) , kâf-ı fârisi (ﮒ) ise Türkler tarafından eklenmiştir.

Osmanlıca'da Zamirlerin Yazımı

Eski Türkçe'de zamirler aşağıdaki gibi yazılırlar :

Ben : بن
Sen : سن
O : او
Biz : بز
Siz : سز
Onlar : اونلر

Osmanlıca'da Gereklilik Kipi Örneği

Eski Türkçe "içmek" fiilinin dilek-şart (-meli,-malı eki) kipine göre çekimi aşağıdaki gibidir :

ايچملى يم : içmeliyim
ايچملى سك : içmelisin
ايچملى : içmeli
چملى يز : içmeliyiz
ايچملى سكز : içmelisiniz
ايچمليلر : içmeliler

Not : Üçüncü coğul dışında meli, malı ek kendinden sonra gelen ekle birleşmemektedir.

Osmanlıca Yazılışında Bildirme Ekleri Gösteren Örnek

Aşağıda boş kelimesinin bildirme eki ile çekimi gösterilmektedir:

بوشم (boşum)
بوشسك (boşsun)
بوشدر (boşdur)
بوشز (boşuz)
بوشسكز (boşsunuz)
بوشدرلر (boşturlar)

Osmanlıca'da Dilek-Şart Kipi Örneği

Eski Türkçe "uyumak" fiilinin dilek-şart (-se,-sa eki) kipine göre çekimi aşağıdaki gibidir :

اويوسه م = uyusam
اويوسه ك = uyusan
اويوسه = uyusa
اويوسه ق = uyusak
اويوسه كز = uyusanız
اويوسه لر = uyusalar

Girmek fiilinin dilek-şart (-se,-sa eki) kipine göre çekimi aşağıdaki gibidir :

كيرسه م = girsem
كيرسه ك= girsen
كيرسه = girse
كيرسه ك = girsek
كيرسه كز = girseniz
كيرسه لر = girseler

Not : girsen ve girsek aynı şekilde yazılmıştır ancak uyusan ve uyusak farklı şekilde yazılmıştır. ince -se eklerinde -sen ile -sek aynı şekilde yazılmaktadır.

Osmanlıca'da İyelik Eklerinin Yazımı

Eski türk alfabesinde iyelik eklerinin yazımı aşağıdaki gibidir :

1. tekil (-m) : م . Örnek : بابام (babam)
2. tekil (-n) : ك . Örnek : باباك (baban)
3. tekil (-si) : سى. Örnek : باباسى (babası)
1.çoğul (-miz) : مز . Örnek : بابامز (babamız)
2. çoğul (-niz) : كز . Örnek : باباكز (babanız)
3. çoğul (-leri) : لرى . Örnek : بابالرى (babaları)

Osmanlı Türkçesinde En Çok Kullanılan Edat-Bağlaç ve Ünlemlerin Yazılışlar

Osmanlı Türkçesinde en çok kullanılan edat, bağlaç veya ünlemlerin yazılışları aşağıdaki gibidir:

Ön Edatlar
با (ba) , -a, -e , -li , -lı, ile anlamlarına gelmektedir. Örnek : باوقار (bâ-vekâr, vakarlı)
ب (be) , به (be) , -a, -e, ile anlamlarına gelmektedir. Örnek : بنام (be-nâm, namlı)
بر (ber) , üzerine, üzerinde anlamına gelmektedir. Örnek : بركمال (ber-kemal, mükemmel)
براى (beray) , için anlamına gelmektedir.
در (der), -de,-de,içinde anlamına gelmektedir. Örnek : درحال (derhal)
از (ez), -den, -dan anlamına gelmektedir. Örnek : ازبر (ez-ber, içten-zihinden)
تا (ta), kadar, .. değin) . (be ile birlikte kullanılır). Örnek : تاابد (tâ ebed-edebiyete kadar)
Bağlaç (Bağlanma Edatları)
اما (ama, amma)
على اجصوص (ale'l husûs)
انجق (ancak)
بلكى (belki)
بله (bile)
چون (çün)
اكر (eğer)
اكركم (eğer kim)
فاما (fe'emma-amma)

Read the rest of this entry »

Osmanlı Türkçesinde Türkçe Ekler ve Yazımı

Osmanlı Türkçe'sinde Türkçe eklerin yazımı aşağıdaki gibidir :

-a (e) : ه veya يه
-ar (er) (geniş zaman eki) : ر veya ار
-alı : الى
-eli : ه لى
-ir (ır) (geniş zaman eki) : ر veya ير
-ur (ür) (geniş zaman eki) : ر veya ور
-arak : اواق
-erek : ه رك
-ce (ca,ça,çe) : جه
-ci (cı,cu,cü,çi,çı,çu,çü) : جى
-cek (cik,cük) veya - ecek (gelecek zaman) : جك
-cak (cık,cuk) veya -acak (gelecek zaman) : جق
- ceğiz : جغز
- cağız : جكز
-de (da,de,ta,te) : ده
-den (dan,tan,ten) : دن
-di (dı,du,dü,tı,tu,tü) (geçmiş zaman eki) : دى
-dık, -duk, -tuk, tık : دق
-dik, -dük, -tik, tük : دك
-dıkça : دقجه
-dikçe : دكجه
-dır (dir, dur, dür, tır, tir, tur, tür) : در
-daş : داش
-i (ı,u,ü) : ى
-ici (ıcı,ucu,ücü) : يجى
-il, -ıl : ل
-ıp, -ip, -up, -üp : وب
-im (ım) : م veya يم
-in, -ın : ن
-inci, -ıncı, -uncu , üncü : نجه veya ينجه

Read the rest of this entry »

Sponsorlu bağlantılar

Anket

Osmanlıca okuyabiliyor musunuz: